W pewnym momencie budowy domu pojawia się pytanie, czy warto od razu przewidzieć miejsce na saunę, czy zostawić to „na później”. Rozsądnym rozwiązaniem jest zaplanowanie sauny już teraz i potraktowanie jej jak każdy inny etap budowy – z konkretnymi krokami, materiałami i instalacjami do ogarnięcia. Poniżej znajduje się praktyczny opis, jak zrobić saunę w domu krok po kroku: od wyboru miejsca, przez konstrukcję, po pierwsze uruchomienie. Bez mitologii, za to z naciskiem na detale, które później decydują, czy sauna będzie komfortowa i bezproblemowa przez lata.

Gdzie ulokować saunę w domu

Najbezpieczniej i najwygodniej jest zaplanować saunę na etapie projektowania domu, ale da się ją też wstawić w już istniejące pomieszczenie. Najczęściej wybierane są trzy lokalizacje: łazienka, strefa SPA/przy siłowni albo piwnica z dobrą wentylacją.

Minimalne wymiary dla sensownej sauny to mniej więcej 1,6–2 m² powierzchni użytkowej, przy wysokości około 2,1–2,2 m. Warto uwzględnić:

• dostęp do odpływu wody (blisko łazienki jest po prostu najłatwiej),
• możliwość doprowadzenia zasilania 400 V (dla typowego pieca elektrycznego 6–9 kW),
• opcję zrobienia niewielkiego przedsionka lub choćby miejsca na ręczniki i odpoczynek,
• ściany konstrukcyjne – lepiej nie opierać wszystkiego na lekkiej ściance z karton-gipsu bez rusztu.

W piwnicy koniecznie trzeba sprawdzić wilgotność. Sauna w wilgotnym, nieogrzewanym pomieszczeniu będzie wiecznie walczyła z grzybem na ścianach – lepiej wtedy najpierw zająć się izolacją cieplną i osuszeniem całej kondygnacji.

Sauna domowa nie musi być wielka – dla 2 osób wystarczy kabina około 1,4 × 1,6 m, ale lepiej nie iść poniżej 60 cm głębokości ławki, inaczej siedzenie jest zwyczajnie niewygodne.

Rodzaje saun i wybór pieca

Na etapie planowania trzeba zdecydować, jakiego typu ma być sauna i czym będzie ogrzewana. Od tego zależy konstrukcja, instalacja elektryczna oraz wentylacja.

Sauna fińska (sucha) vs sauna parowa (łagodna)

Najpopularniejszym rozwiązaniem w domach jest sauna fińska – klasyczna sucha sauna z piecem na kamienie i temperaturą rzędu 80–90°C (czasem więcej). Wymaga drewna na ściany, dobrej izolacji z wełny i folii aluminiowej oraz pieca elektrycznego lub na drewno.

Opcją alternatywną jest sauna „łagodna”, często sprzedawana jako sauna z generatorem pary lub piecem z wbudowanym parownikiem. Temperatury są niższe, około 50–65°C, ale wilgotność wyższa. Konstrukcyjnie wygląda podobnie, ale wentylację i paroizolację trzeba wtedy traktować jeszcze poważniej, bo wilgoci jest więcej.

Piec elektryczny jest najprostszym rozwiązaniem w domu jednorodzinnym. W większości przypadków pracuje w zakresie 6–9 kW dla małej/średniej sauny. Piece na drewno mają klimat i zapach, ale wymagają komina i zupełnie innego przygotowania miejsca (odpowiednie odległości od materiałów palnych, zabezpieczenie podłogi, doprowadzenie powietrza spalania).

Przy piecu elektrycznym trzeba przewidzieć osobny obwód trójfazowy, odpowiednie zabezpieczenie w rozdzielnicy i często sterownik montowany poza samą kabiną. Warto to ustalić z elektrykiem na etapie rozprowadzenia instalacji w domu, a nie wtedy, gdy ściany są już wykończone.

Konstrukcja ścian i izolacja termiczna

Sauna działa poprawnie tylko wtedy, gdy ciepło zostaje w środku, a konstrukcja ścian nie łapie wilgoci. To oznacza porządną izolację termiczną i konsekwentnie zrobioną paroizolację.

Warstwowa budowa ściany sauny

Typowa ściana wewnętrzna sauny (budowanej w istniejącym pomieszczeniu) wygląda tak, patrząc od środka kabiny:

1. Boazeria z drewna – najczęściej świerk skandynawski, jodła, osika, olcha. Bez lakieru, ewentualnie impregnowane olejem do saun.
2. Łaty drewniane (ruszt) – tworzą przestrzeń pod boazerią i miejsce na zszycie folii.
3. Folia aluminiowa – właściwa paroizolacja odbijająca ciepło.
4. Wełna mineralna 50–100 mm – izolacja termiczna między słupkami konstrukcji.
5. Ściana konstrukcyjna pomieszczenia (np. bloczek, cegła, beton komórkowy).

Bardzo ważne jest szczelne wykonanie paroizolacji. Folia aluminiowa powinna być położona od strony sauny, łączenia na zakład minimum 10 cm, całość sklejona taśmą aluminiową. Żadnych dziur, żadnych „okienek” wokół puszek elektrycznych – jeśli trzeba zrobić przejście, lepiej użyć hermetycznych przepustów.

Grubość wełny dobiera się do tego, jaką masę ma ściana i gdzie znajduje się sauna. W typowym domu wystarcza 50 mm, ale przy ścianach zewnętrznych lub w nieogrzewanej piwnicy rozsądniejsze jest 100 mm. Oszczędność na wełnie jest złudna – za cienka izolacja oznacza dłuższe nagrzewanie i wyższe rachunki za prąd.

Podłoga, ławki i wykończenie wnętrza

Podłoga w saunie nie musi być drewniana – w praktyce wygodniej jest mieć płytki ceramiczne lub gres z lekkim spadkiem do kratki ściekowej, a dopiero na tym drewniane kratki czy podest. Takie rozwiązanie ułatwia sprzątanie, odprowadzanie wody oraz suszenie pomieszczenia.

Wnętrze wykańcza się drewnem, ale nie każde drewno nadaje się do sauny. Najczęściej stosowane są:

• Świerk skandynawski – klasyk, dobra relacja cena/jakość, przyjemny zapach, jasny kolor,
• Osika – drewno jasne, mało żywiczne, popularne na ławki,
• Olcha – trochę ciemniejsza, stabilna, estetyczna,
• Abachi – egzotyk, prawie się nie nagrzewa, bardzo wygodny na siedziska, ale droższy.

Ławki projektuje się zazwyczaj w dwóch poziomach: dolna na wysokości około 45–50 cm, górna 90–100 cm nad podłogą. Głębokość siedziska minimum 55–60 cm, żeby dało się wygodnie usiąść i oprzeć nogi. Drewno na ławki powinno być gładko szlifowane i nieimpregnowane lakierem – do ochrony używa się specjalnych olejów do saun, które nie tworzą twardej powłoki.

Drewno wewnątrz sauny nigdy nie powinno być lakierowane klasycznymi lakierami – pod wpływem temperatury zaczyna „pachnieć chemią” i wydzielać substancje, których nikt nie chce wdychać przy 90°C.

Wentylacja sauny domowej

O wentylacji sauny często się zapomina, a to ona decyduje, czy po 20 minutach w środku będzie przyjemnie, czy duszno. Dobrze zrobiona instalacja powietrzna chroni też konstrukcję przed zawilgoceniem.

Układ nawiewu i wywiewu

Standardowo w saunie fińskiej robi się nawiew świeżego powietrza pod piecem (lub tuż obok niego, nisko przy podłodze), a wywiew po przekątnej: wysoko, na przeciwległej ścianie, możliwie daleko od pieca. Taki układ tworzy naturalny obieg powietrza: gorące unosi się w stronę kratki wywiewnej, zasysając świeże powietrze z dołu.

Przy domowej saunie wystarcza zazwyczaj grawitacyjna wentylacja, ale kratki muszą faktycznie prowadzić do kanałów, a nie kończyć się „w ścianie”. Jeśli sauna znajduje się w łazience, nawiew można wykorzystać z przestrzeni łazienki, a wywiew wprowadzić do osobnego kanału wentylacyjnego lub kanału wspólnego (ale z przepustnicą).

Niektórzy producenci pieców podają konkretne wymagania co do średnicy i lokalizacji kratek. Warto się tego trzymać – zwłaszcza przy większych piecach o mocy powyżej 9 kW. Zbyt mały przekrój wentylacji powoduje przegrzewanie się górnych partii sauny i nierówną temperaturę.

Instalacja elektryczna i bezpieczeństwo

Piec do sauny to duże obciążenie dla instalacji. Typowy domowy model 6 kW przy zasilaniu 400 V pobiera około 9 A na fazę, a 9 kW – około 13 A na fazę. Do tego dochodzi oświetlenie i ewentualne sterowniki.

Najważniejsze zasady:

• osobny obwód trójfazowy z rozdzielnicy do pieca,
• odpowiedni przekrój przewodu (najczęściej 5 × 2,5 mm², przy większych mocach 5 × 4 mm² – do sprawdzenia z elektrykiem),
• zabezpieczenie nadprądowe oraz wyłącznik różnicowoprądowy,
• wszystkie połączenia w puszkach o klasie szczelności min. IP54, poza strefą największej temperatury.

Oświetlenie w saunie powinno być przystosowane do pracy w wysokiej temperaturze. Stosuje się oprawy IP65 lub specjalne lampy do saun, często umieszczone za oparciami, pod ławkami lub w narożnikach sufitu, żeby światło było rozproszone i nie raziło w oczy. Dobrym rozwiązaniem są też taśmy LED w wersjach do wysokiej temperatury, montowane w drewnianych osłonach.

Montaż drzwi do sauny i uszczelnienie

Drzwi do sauny zawsze otwierają się na zewnątrz – to kwestia bezpieczeństwa. Popularne są drzwi szklane hartowane, które optycznie powiększają pomieszczenie i pozwalają kontrolować, co dzieje się w środku. Można też stosować drzwi drewniane, ale wtedy wskazana jest szybka lub okienko, żeby było widać wnętrze.

Uszczelnienie drzwi realizuje się poprzez silikonowe uszczelki w ościeżnicy. Zostawia się niewielką przerwę pod drzwiami (zwykle 10–20 mm) – bywa ona elementem nawiewu, szczególnie w małych saunach. Zamki i klamki powinny być przystosowane do wysokiej temperatury, najlepiej z elementami drewnianymi od strony sauny, aby nie parzyć dłoni.

Pierwsze uruchomienie i eksploatacja

Przed pierwszym wejściem do świeżo zbudowanej sauny warto zrobić tzw. wypalenie. Oznacza to kilkukrotne nagrzanie pieca i wnętrza do wysokiej temperatury przy otwartych drzwiach i dobrym wietrzeniu. Celem jest pozbycie się zapachów z produkcji pieca, ewentualnych resztek olejów technologicznych i kurzu z montażu.

Na co dzień najważniejsze jest regularne wietrzenie i suszenie sauny po użyciu. Drzwi zostawia się uchylone, kratki wentylacyjne otwarte, a jeśli w pomieszczeniu jest okno – również warto je otworzyć na kilkanaście minut. Ławki i podesty dobrze jest raz na jakiś czas przemyć delikatnym środkiem przeznaczonym do drewna w saunach.

Przynajmniej raz do roku warto sprawdzić stan śrub, mocowań ławek, a przy piecu – kamieni. Kamienie z czasem pękają i osiadają; co pewien czas należy je wyjąć, oczyścić, usunąć pokruszone fragmenty i ułożyć ponownie, zostawiając przestrzenie dla swobodnego przepływu powietrza między nimi.

Solidnie zrobiona sauna, z dobrą izolacją, porządnym piecem i przemyślaną wentylacją, nagrzewa się do około 80–90°C w mniej więcej 30–45 minut i utrzymuje temperaturę przy relatywnie niewielkim poborze prądu.

Wdrożenie tych kilku kroków – od przemyślanego miejsca, przez poprawną konstrukcję i izolację, po właściwą wentylację i instalację elektryczną – sprawia, że domowa sauna staje się nie tylko dodatkiem do łazienki, ale elementem realnie podnoszącym komfort korzystania z całego domu. I co istotne: zrobiona dobrze na etapie budowy, zwykle nie sprawia większych problemów przez długie lata.